Det er 30 år sidan ein av dei største filmsumarane nokon sinne. 1982 var spekka med evige klassikarar som Blade Runner, Conan the Barbarian, Poltergeist, E.T., The Thing, Tron og filmen me skal snakke om i dag – Star Trek II: The Wrath of Khan.

I anledning 30-årsjubileet heidrar me desse filmane som har hatt stor betydning for filmhistoria. Gjennom sumaren får du lese våre hyllestar til dei gamle klassikarane.

Star Trek II: Wrath of Khan

Damn it Jim, what the hell is the matter with you? Other people have birthdays, why are we treating yours like a funeral?
– McCoy til kaptein Kirk

Det er to årsakar til at eg kanskje er feil mann til å skrive denne hyllinga: Eg er i bunn og grunn ein Star Wars-fan, og eg var ikkje født i 1982.

Alle mine andre feil og manglar treng me ikkje å kome innpå heilt enno, men at eg skal snakke om ein film eg uansett er glad i er ikkje til å kome vekk frå.

Me er i tida etter at Kirk har forlatt kapteinstillinga si til fordel for ein administrativ jobb som admiral og mentor for kadettar ved Starfleet-akademiet.

På ein treningstur med hans gamle skip, USS Enterprise, vert han overrumpla av ein gamal fiende, Khan, som for mange år sidan sverga hemn over Kirk. For mange år sidan forlot Kirk nemleg Khan og folket hans på ein ugjestmild planet.

Kirk er sjokkert. Khan er forberedt. Khan hadde lagt vaken om nettene og tenkt på Kirk. Kirk hadde knapt ensa Khan ein tanke.

«Jim, I'm your doctor and I'm also your friend. Get back your command! Get it back before you turn into part of this collection, before you really do grow old.» – Bones McCoy (Foto: Paramount Home Entertainment)
Kaptein Kirk i midtlivskrise

Dette var oppfølgjaren til Star Trek: The Motion Picture, ein film som for så vidt gjorde finansiell suksess, men som fekk mykje skjenn for ikkje å ha teke vare på arven frå TV-serien.

Star Trek-skapar Gene Roddenberry sine mange omskrivingar av manus fekk skulda for dette. Han vart difor redusert til «kreativ konsulent», og inn hoppa Jack Sowards som var manusforfattaren bak fleire TV-serier på den tida, og ein massiv Star Trek-fan.

Sowards valgte å fokusere på ein litt anna Kirk enn den me gjerne kjente frå serien. Dette er ein aldrande James T. Kirk, ein Kirk som inst inne kjedar seg, og saknar sitt gamle liv – noko McCoy meir enn gjerne minner han om.

Dette viste hittil ukjende sider av karakterar mange allereie elska. Alderen tynga faktisk. Og med denne filmen fekk Kirk, forholdet hans til Spock, og heile Star Trek-universet djupare klangbotn.

Khan Noonien Singh. Kirks nemesis (Foto: Paramount Home Entertainment).
KHAAAAAAAAAAAAAAAN!

Ah, Kirk, my old friend, do you know the Klingon proverb that tells us revenge is a dish that is best served cold? It is very cold in space.
— Khan

Men det som har gjort filmen mest kjent er Ricardo Montalbans fantastiske rolletolking som prins Khan Noonien Singh. Dette var ein skurk plukka ut av episoden Space Seed, der Khan og restane av folket hans vart sendt i eksil til den ubarmhjertige planeten Ceti Alpha V.

Etter mange år har kona hans døydd, folket er redusert, og Khan har lite anna enn hemntankar til overs for Kirk og mannskapet hans.

I følgje Montalban sjølv er Khan ein skurk som ikkje veit at han er ein skurk. Han er ein fallen engel, som er fullstendig oppslukt i hemna. I sin tvungne eksil har han lest alle bøker han kan kome over med hemn som tema, til det punkt at han siterar dei nærast som sine eigne uttrykk.

Khan er fryktinngytande, men på ein sår måte. Hans jakt på besettelsen «Kirk» har fylt alle sider av personlegdomen hans, og scena der han til slutt set i gang siste ledd av planen sin har blitt legendarisk – av fleire årsakar.

Oddetalsforbannelsen brutt?

Det er etter kvart mange filmar frå Star Trek-universet, 2009-filmen med buskebryn-Chris Pine klokka inn som nummer 11!

Den siste rebooten har blitt rekna for å bryte «oddetalsforbannelsen» – ei fanforsterka overtru som tilsa at alle oddetalsfilmar i rekka frå Star Trek var dårlege (greit nok: 1, 3, 5, 7 og 9 var iallfall ikkje like fantastiske som Wrath of Khan).

Den nye Star Trek fekk – litt på same måte som Star Trek: The Motion Picture litt skjenn for å fokusere meir på action enn historie, men alt i alt var det ei underhaldande forteljing.

Star Trek: NÅ er jeg huket

Mest menneskeleg

Det er summen av alle desse elementa, den aldrande Kirk, den besatte Khan – samt tapet av ein gamal ven – som gjer til at denne filmen står seg så godt sjølv 30 år etter.

Den står seg fint åleine sjølv om ein ikkje har sett TV-serien eller dei andre filmane.

Og på same måte som Kirk omtalar Spock i denne filmen som – trass alt – «det mest menneskelege vesenet» han har møtt, så er denne filmen – trass alt – den mest menneskelege i serien. Driven fram av handlingane og ofringane til sterke karakterar, og ikkje berre eit action-eventyr utan like er det lett å forstå kvifor denne vert hugsa 30 år etter.

Gamle vener (Foto: Paramount Home Entertainment).
Gamle vener (Foto: Paramount Home Entertainment).

Om J. J. Abrams klarar å halde fram å bryte forbannelsen med neste års Star Trek-oppfølgjar gjenstår å sjå, men med lovande skodespelarar og interesserte Star Trek-fans både framfor og bak kamera er det lov til å håpe på meir god sci-fi – sjølv for ein Star Wars-fan.

Les også: Alle sakene om Kinosommeren 1982

  • Per Olav Høydahl Ohme

    Star Wars II: Wrath of Khan?

    • http://twitter.com/tanketom Andreas H. Opsvik

      Hm? Skjønar ikkje kva du meiner, dei fire orda har då aldri stått samla i denne artikkelen nokon sinne…? *kremt*

    • http://www.facebook.com/profile.php?id=898250569 Jens R. Høydahl-Ohme

      Jeg så det jeg også :P Det er den enkleste måten å fornærme blodfans på :)

    • Jon_A_S

       http://distilleryimage6.s3.amazonaws.com/cfe809eac4bf11e1aee522000a1e8a5f_6.jpg

  • Robertsen

    Hva med Rocky III eller The road warrior? Nja, kanskje ikke like interessante, men de var en en del av den sommeren.
    Jeg var 8-9 år på den tiden. For meg var Arne Bang Hansen med Filmmagasinet en mulighet til å få se glimt av filmer jeg aldri ville få se av foreldrene mine.  Jeg kan fremdeles huske Star Trek II ble ble omtalt og vist klipp av, og jeg tror ikke ABH var spesielt imponert, men spenningen var til å ta og føle på. Jeg fikk sett filmen på video noen år etterpå og spesielt scenen hvor disse Ceti larvene kryper inn i øret på bl.a Chekov var nasty.

    • http://twitter.com/tanketom Andreas H. Opsvik

      Det kan godt vere me tek med fleire enn me nevner i ingressen, sånn etter kvart. Sjølv er eg veldig glad i Fast times at Ridgemont High som òg kom ut det året :)

      • Robertsen

        Helt enig, den ble nærmest en mal for teenflicks resten av 80-tallet selv om den hadde atskillig mer brodd enn de fleste andre. The dark crystal og Class of 1984 er jo også kultklassikere fra den sommeren.

        • http://twitter.com/tanketom Andreas H. Opsvik

          Ja, den er litt som å sjå Casablanca no. Ein trur først at den er stappfull av klisjéar, før ein innser at det var den som laga veldig mange av klisjéane.

  • trieste

    Jeg så E.T den sommeren. Slapp ikke inn på de andre ;)

    • Robertsen

      Jeg var 8 år, kom ikke inn på E.T. og det husker jeg det var styr rundt! Mødre som nesten smugla ungene sine inn på den filmen fordi det var 12 års aldersgrense som ble håndhevet med meget fast hånd av kontrollørene. Helt patetisk når du ser hva slags filmer barn i dag er vant til.

  • Restiamo_Umani

    Det var en bra artikkel, nesten for bra av en Star Wars-fan…

    «der Khan of restane av hans folk» litt feil i oversettelsen der…

    Har du bare tatt litt herfra og derfra eller finnes hele artikkelen på engelsk noe sted?

    Hvis ikke har du gjort kraftig bra arbeid :-)

    • http://twitter.com/tanketom Andreas H. Opsvik

      Haha, det var nok berre ein aldri så liten tastefeil (‘f’ og ‘g’ er like ved kvarandre og så vidare). Har sjølvsagt gjort research på førehand (og sett filmen på nytt for ikkje så lenge sidan), men dette er heimelaga, inga omsetjing :)

  • Erik Furulund

    Jeg liker denne tidsmaksinen. Flere artikler på løpende bånd takk ! 

  • Thomas Skogestad

    Hvis nyeste Star Trek-film er nummer 11, syns jeg ikke akkurat at oddetallsforbannelsen er brutt. De ofrer alt av handling for masse kjedelig action.

    • http://twitter.com/tanketom Andreas H. Opsvik

      Problemet med oddetalsforbannelsen er at den alt vart «broten» ved
      nummer 10 – Nemesis – som trass Patrick Stewart og Tom Hardy ikkje
      akkurat var eit fantastisk stykke film.

      Er samd i at nummer 11 var meir actiondriven enn karakterdriven, men framleis ei fin filmoppleving – og mykje betre enn nummer 10!

  • http://serienytt.no/ Vidar Daatland

    Andreas, du Andreas – du må lære deg å få i pose og sekk!

    Man kan elske Star Wars OG man kan elske Star Trek. Man kan elske Batman OG man kan elske Supermann. Man kan like bergensere OG man kan like trøndere. 

    Slutt å lure på om gresset er grønnere på den andre siden – riv ned gjerdet og unn deg en større plen!

    En plen med både Trek og Wars er koselige greier, som gir mye underholdning :)

    • Neo

      Man kan ikke like bergensere.

      • http://twitter.com/tanketom Andreas H. Opsvik

        « :( », helsing ein (semi-)bergenser.

      • http://serienytt.no/ Vidar Daatland

        Og vi som er så koselige…. :/

        • X Y

          KÄRA NORRMAN…STAR TREK: THE MOTION PICTURE…SÅG JAG OMBORD «BOW SKY» FÖR MÅNGA ÅR SEDAN…(ONDA TUNGOR OMBORD MENADE ATT KLINGONERNA KOM FRÅN BERGEN…)…JAG FÖRSVARADE DESSA BERGENSARE STORT…

          MVH

        • Neo

          Hehe, bare tøyser ;)

      • X Y

        KÄRA NORRMAN…DET KAN MAN VISST DET…EFTER FLERA ÅR HOS REDERIER I BERGEN(INTE NORGE)…SÅ ÄR JAG «KURERAD»…

        MVH

    • http://twitter.com/tanketom Andreas H. Opsvik

      Gotcha! Skal innrømme at eg fokuserte litt på det for å orsake at eg ikkje har sett «alt» av Star Trek – og kanskje for å pirre nokre Trekkies? – eg kan nyte både Kirk og Luke :)

      • http://pulse.yahoo.com/_YYXSLXXHVPWBSL5O3ORVZOGOC4 Jenson

        Hvis du skal anmelde Star Trek så driter vel jeg i om du er Star Wars fan? Blir vel som om en motorjournalist skal teste en BMW, men liker Mercedes best? Rapende likgyldig om anmlederen er Mercedes fan, han skal på like vilkår teste en bil. Pinlig at du må forsvare deg selv med i det hele tatt å skrive at du er Star Wars fan….

  • Vidar Haslum
  • http://www.facebook.com/johan.aarstein Johan Nitrogentetraoksid Aarst

    Vittig at bildeteksten til artikkelen på nrk.no sier «Star Wars II: Wrath of Khan». To verdener man visstnok ikke bør mikse:)

  • http://www.facebook.com/profile.php?id=530406170 Trond G. Larsen

    Glimrende skrevet anmeldelse! Sånn ellers føyer jeg meg inn i rekken av kommentatorer om at det går an å like både Star Wars og Star Trek og Babylon 5 og Doctor Who og osv. osv. :D